Voorpagina Islam

Follow the leader? Deel 1

"Ik ben overtuigd van de waarheid van mijn meningen, maar ik houd het voor mogelijk dat ze later incorrect zullen blijken. Zo ben ik overtuigd dat meningen die van de mijne verschillen incorrect zijn, maar ik houd de mogelijkheid open dat ze juist zullen blijken." Imam Shafi’i, stichter van een grote soenitische wetschool.

Over de islamitische kijk op teksten woedt op dit moment een intern debat tussen moslims. Op zichzelf niets nieuws onder de islamitische zon. Vanaf het begin van de Islam is er getwijfeld of de Koran wel uit te leggen valt en is er veel gediscussieerd en zijn er vervolgens verschillende exegesen geschreven die in methode en soms ook inhoud van elkaar afweken. 

Je kan vandaag de dag globaal drie verschillende islamitische theologische discours herkennen. Aan de ene kant heb je de traditionalisten die grote waarde hechten aan de traditionele interpretaties van historische en hedendaagse autoriteiten. Men hecht grote waarde aan de traditionele kwalificaties van geleerden (ijaza’s) die volgens een lange keten via meester op leerling zouden terugvoeren op de Profeet (vzmh). Traditionalisten erkennen het bestaan van vier legitieme wetscholen die zij gelijkwaardig achten, omdat zij hun interpretaties op correcte bronnen en methoden hebben gebaseerd.

Aan de andere kant heb je het gedachtegoed van de salafisten. Het salafisme is een puriteinse hervormingsbeweging vergelijkbaar met het protestantisme in het christendom, die beweert terug te gaan op de interpretaties van de "selef" (de vrome voorgangers in de eerste drie generaties na de (weder-)geboorte van de islam). Zij zijn kritisch ten opzichte van traditionele interpretaties en zeggen dat ze zelf (of hun grote geleerden) in staat zijn de teksten direct (en vaak letterlijk) te interpreteren of een objectieve keuze te maken uit de verschillende interpretaties van de vier wetscholen. Zij wijzen diversiteit binnen de Islam af en komen daarbij tot vaak striktere (letterlijke) interpretaties uit dan de traditionele moslims.

De derde groep zou men de modernisten kunnen noemen, al moet direct gezegd worden dat velen onder deze groep deze benaming verafschuwen. Zij zijn het met het salafisme eens dat er enkele dwalingen zijn geslopen in de traditionele islam en dat het noodzakelijk is terug naar de bronnen te keren voor een herinterpretatie van de bronnen. Zij leggen echter meer nadruk op de geest dan op de letter. Daarbij komen ze vaak tot eigentijdse interpretaties die soms afwijken van de traditionele Islam, maar zeker niet noodzakelijk met het westers liberale gedachtegoed in overeenstemming zijn.

Als het op de interpretatie van de Koran uitkomt, wijzen ze alle drie naar bepaalde autoriteiten die bepaalde interpretatiemethoden volgen en daarmee diskwalificeren ze anderen. De eerste twee partijen wijzen eigen interpretaties doorgaans streng af. Maar wat doe je als een eenvoudige moslim bent in de 21e eeuw in een globaliserende plurale wereld, waarin je dagelijks wordt geconfronteerd met religieuze diversiteit en vragen over je geloof en heilige teksten. Mag je dingen uitleggen naar eigen inzicht of mag je alleen (bepaalde) geleerden napraten in hun argumentaties of kan/moet je beter zwijgen?

Het is opvallend dat de verkettering van moslims door andere moslims alleen gedaan wordt als je afwijkt van een bepaalde interpretatie. Als je de islam op een ‘correcte’ manier lijkt uit te leggen en je daarmee een overtuigend betoog geeft zal er bijna niemand van de moslims zijn die je om autoriteiten of kwalificaties zal vragen. Het ‘feest’ begint pas als je over controversiële zaken begint. Dan ben je plotseling de onkundige, de onwetende of nog erger… de dwalende. Ik weiger echter te geloven dat de Islam op blinde gehoorzaamheid van autoriteiten is gebaseerd.

Ik weiger ook te geloven dat de mens inherent zondig en slecht is en niet tot het herkennen van het goede in staat is zonder hulp van een geleerde. Het tegendeel is immers de islamitische opvatting. De essentie (ziel, ruh) van de mens is goed en de nafs (ego) is het valse zelf dat de mens kan misleiden. Maar de nafs is zeker niet de enige kracht in de mens. Tussen de mens en God bestaat er geen kaste van priesters die een monopolie op de (uitleg van) religie hebben. Verder gaat de islam, net als elke andere wereldreligie, uit van een persoonlijke overtuiging die in het bewustzijn van het individu vlam vat en moet groeien. Als moslim is het uiteindelijk jouw geloof waar je achter moet staan en op de dag des oordeel ben je er zelf verantwoordelijk voor en kan je je niet achter een groep of autoriteit verschuilen, tenzij zaken buiten je kennis en vermogens lagen.

De Koran roept moslims op te spreken over hun geloof. Dat gebod is niet alleen naar de geleerden gericht. Maar hoe kunnen gewone niet-geleerde moslims spreken over de islam als zij bang zijn om de islam verkeerd uit te leggen? Als het zo was dat de islam gebaseerd was op het principe van blinde gehoorzaamheid aan autoriteiten die als enigen de echte islam begrijpen dan moeten we per direct stoppen met islam uit te leggen aan leken omdat wij het zelf niet snappen en er bovendien niets uit te leggen valt aan mensen die het niveau van de ‘experts’ niet kunnen bevatten.

Wordt vervolgd…

Lees deel 2 hier.

avatar

Kamel Essabane is het stilste jongetje van de klas dat toch begon te praten en zijn klasgenoten soms hard aan het lachen wist te maken. Hij overwon zijn angsten en maakte van praten voor groepen zijn beroep. Doordeweeks loopt hij met de pet op van docent islamitische godsdienst rond op een hogeschool en voorziet hij tevens diverse scholen van advies als onderwijsbegeleider identiteit en levensbeschouwing. Ook vertelt hij soms filosofische verhalen aan het Fahm Instituut. Af en toe plaatst hij vanachter zijn laptop in alle stilte een ernstige tekst op het net. Misschien dat iemand het leest.

Lees andere stukken van Kamel