Voorpagina Cultuur, Gastarbeiders, Grappig, Opmerkelijk

Schoenen vs Taart

Bastiaan Verberne is gastarbeider bij wijblijvenhier.nl

’s Werelds meest beroemde schoenengooier, de  Irakese journalist Muntadhar al-Zaidi, werd vorige week veroordeeld tot drie jaar cel wegens geweldpleging tegen een zittend (en tevens uitstekend bukkend) buitenlands staatshoofd. 

Onderaan het nieuwsbericht over de veroordeling las ik voor de zoveelste keer de zin waar ik me al een tijdje over verbaas: “Schoenen gooien is in de Arabische wereld een zware belediging.” Deze zin wordt gebruikt sinds de eerste vermelding van het incident en is door vrijwel alle Westerse media klakkeloos overgenomen. Laten we de betekenis van deze zin eens proberen te analyseren.

Het lijkt alsof de bedenker ervan ons een stukje inzicht wil geven in de zo lastig te doorgronden Arabische cultuur. Als een cultureel antropoloog vertelt hij (of zij) ons dat het gooien van schoenen een niet-geaccepteerde handeling is in het Arabische cultuurgebied. Hoe anders is dat toch in onze Westerse cultuur, waar het gooien van schoenen blijkbaar de normaalste zaak van de wereld is. Vanochtend gooide ik nog een schoen naar mijn buurman bij wijze van begroeting. Hij trok lachend zijn badslipper uit en keilde deze speels in mijn richting. Na deze gebruikelijke culturele uitwisseling begonnen we beiden vrolijk aan de dag. 

Niet? Het kan ook zijn dat de uitvinder van de zin ons het besef wil meegeven dat een schoen een onrein voorwerp is in de Arabische wereld. Immers trek je bij mensen thuis en bij het betreden van de moskee je schoenen uit. Wij in het Westen hebben wederom een hele andere perceptie van de schoenzool. Dat is een fijne schone plek, waar je altijd interessante etenswaar kunt vinden, zoals kauwgom. Toen ik laatst in de trein in slaap viel, porde de conducteur mij geheel conform Westerse culturele normen wakker met de reinheid van zijn schoenzool. 

Nee, de enige plausibele verklaring voor het bedenken van deze zin is misschien dat je wel eens beelden ziet van boze Arabieren die met hun schoen of slipper slaan op een pop, een vlag of een omgetrokken standbeeld. In die zin zou je kunnen concluderen dat Arabieren hun minachting uitdrukken met behulp van hun schoeisel. Het volgende artikel uit de New York Times (mogelijk de bron van deze kwestie) verwoordt het als volgt:

“Hitting someone with a shoe is considered the supreme insult in Iraq. It means that the target is even lower than the shoe, which is always on the ground and dirty.”

Maar kom op zeg, is het niet waarschijnlijker dat de journalist gewoon graag iets wilde gooien naar George Bush? Met een handgranaat was hij niet binnengekomen en een laptop is zo duur, dus greep de journalist de enige beschikbare voorwerpen om het brein van Bush op andere gedachten te brengen. Ik begrijp niet wat de bedenker ons wil meegeven met deze culturele verklaring van het schoenen gooien? Dat “wij” in het Westen meer geciviliseerde manieren hebben om mensen te beledigen dan “zij” in de Arabische wereld? Of dat de haat van deze journalist zo diep zat dat hij greep naar het Ultieme Wraakmiddel: zijn schoen? En hoe zit het met de copy cat schoengooiers? De Chinese premier en een Israëlische legerwoordvoerder zagen onlangs ook een schoen op zich afvliegen. Deze schoengooiers waren van Westerse afkomst, dus dat maakt het dan net iets minder beledigend? 

Ik begrijp dat de zin een bepaalde nieuwswaarde uitstraalt, maar dan zouden de media het ook andersom moeten doen. Tijdens de “taartaanslagen” op Pim Fortuyn en Rita Verdonk had de buitenlandse media bijvoorbeeld het volgende kunnen vermelden: 

“In Nederland is het drukken van een slagroomtaart in het gelaat van een publiek persoon de ultieme vorm van vernedering. Het betekent dat het doelwit gelijk staat aan een clown. De clown, ook wel paljas of harlekijn genoemd, is in de Westerse cultuur een schertsfiguur die grappen maakt en men niet serieus neemt.” 

Komt dit ridicuul over? Nou, laten we dan de komende tijd eens op houden met deze cultuurverklarende onzin over de diepere betekenis van het schoenwerpen. 

Bastiaan Verberne is religiewetenschapper en intercultureel consultant


avatar

Bastiaan Verberne is religiewetenschapper, docent en campagneleider.

Lees andere stukken van