Voorpagina Maatschappelijk, Racisme

“Zwart als Roet”: bagatellisering van racisme

Het beeld van racisme in de documentaire “Zwart als Roet” is niet meer dan een herhaling van de meest genereuze ¨concessie¨, die het witte establishment over het onderwerp gedaan heeft.

Zoals gangbaar in Nederland, definieert de film racisme als ¨negatieve stereotypes¨ over niet-witte mensen, die leiden tot “een andere behandeling in het dagelijks leven”. Dit wordt geïllustreerd met een paar voorbeelden, waarvan de arrestatie van zwarte anti-Zwarte Piet activisten de meest serieuze lijkt.

Deze definitie doet racisme onschuldiger voorkomen, dan het is. Het verhult dat racisme niets minder is, dan mensen van kleur onophoudelijk onderwerpen aan vernedering, uitsluiting en geweld op elk terrein van de Nederlandse samenleving.

Wat is racisme dan wel?
Racisme is dat de politie ontkent etnisch te profileren, nadat Amnesty International dit vaststelt in een onderzoek. Het is dat een agent die Rishi, een tiener van kleur, onder dubieuze omstandigheden doodschiet en wordt vrijgesproken zonder mediaheisa. Racisme betekent immers dat levens van mensen van kleur minder waard zijn.

Racisme is ook dat kinderen van kleur een lager schooladvies krijgen bij een gelijke citoscore. Dat de naam ¨Mohamed¨ slecht staat op je CV en je automatisch verdacht maakt wanneer je werkloos wordt en bijstand nodig hebt.

Racisme is dat moslims op verdenking van naar Syrië willen reizen, het paspoort ontnomen kan worden zonder tussenkomst van een rechter. Maar is het ooit een probleem geweest dat honderden Nederlanders zich aansluiten bij het Israëlische leger, dat door de VN is beschuldigd van oorlogsmisdaden en het terroriseren van een civiele populatie?

Racisme is dat patiënten van kleur minder serieus genomen worden en een (levensreddende) behandeling kunnen mislopen, dat de media mensen van kleur stelselmatig criminaliseert en dat mensen met een ¨buitenlands uiterlijk¨ vijf tot twintig keer meer kans maken op gevangenisstraf (Universiteit Leiden).

Afgezet tegen dit institutioneel racisme is wat in “Zwart als Roet” wordt getoond bijna aaibaar. Een probleem vele malen kleiner voorstellen dan het is, is maar een graad beter dan het volledig ontkennen.

Op dezelfde manier laat de documentaire weg, dat racisme een hoofdvoorwaarde is voor een samenleving, die berust op structurele ongelijkheid van macht en welvaart.

De constructie van een inferieure ¨ander¨ aan de hand van stereotypes creëert namelijk een superieure, witte, ¨zelf¨. Het witte/Westerse is beschaafd, rationaal, democratisch, vrij en onschuldig, omdat het afgezet wordt tegen andere volkeren die primitief, dom, autoritair, corrupt en verdacht zouden zijn.

Dit zelfbeeld – witte suprematie genoemd door leidende academici en de civil rights movement – produceert een altijd aanwezige, meestal onuitgesproken, legitimering van de status quo. ¨Wij¨ en ¨onze¨ cultuur en regeringsvorm kunnen immers per definitie niet verdacht zijn. Dat denkframe reserveren we voor ¨anderen¨.

Daarom kan een veelgebruikt maatschappijleerboek (Uitgeverij Essener) onder het kopje ¨Typisch Nederlands¨ zeggen dat ¨we (…) vrijheid erg belangrijk vinden,¨ terwijl ¨subculturen¨ zoals die van ¨rappers, Turken, Surinamers en voetbal-hooligans hun eigen gewoonten¨ kennen. Deze boodschap is geen uitzondering in het onderwijs.

In dezelfde lijn zou vrouwenemancipatie al compleet zijn in ¨ons gidsland¨ en kunnen feministen beter naar Afghanistan afreizen. De steevaste reactie op massale privacyschending ¨ik heb toch niets te verbergen?¨ berust op het idee dat het ¨beschaafde¨ Nederland alleen om goede redenen  inlichtingen gebruikt.

En natuurlijk zijn ¨wij¨ rijk, omdat ¨we¨ een ¨geavanceerde¨ economie hebben, niet omdat het Westen de derde wereld stelselmatig plundert. Deze neokoloniale verhouding is onzichtbaar in het licht van witte onschuld. Ook in “Zwart als Roet”.

Volgens de docu zijn Zwarte Piet en racisme een overblijfsel van het koloniaal verleden (mijn nadruk) waarmee ¨slavernij werd goedgepraat¨. Dus hoewel het idee van racisme is blijven hangen, zou de praktijk die het diende weg zijn. Racisme, zo suggereert de film, is de ¨kater¨ van een voorbije koloniale dronkenschap.

Maar kolonialisme is nog steeds een feit dat schuil gaat achter racisme. Wordt niet het ene na het andere ¨hulpeloze¨ gekleurde volk aan ¨vrede¨ en ¨vrijheid¨ geholpen door ¨beschaafde¨ Westerse legers om daarna onderwezen te worden in ¨democratie¨?

Met de islamofobische wind mee, zijn Westerse straaljagers Syrië en (weer!) Irak aan het bombarderen om ons te ¨verlossen¨ van ISIS. Dat de groep voortkomt uit de Irak-invasie en zonder Westerse steun nooit zo groot had kunnen worden, en dat het ook nu gaat om Westerse controle van het Midden-Oosten, is nog geen voetnoot waard in het openbare denken.

De invasies van Mali, Niger, Libië en Afghanistan, de drone-oorlogen in Pakistan, Yemen en Somalië en de militarisering van de ebola-crises zijn niet anders. Kritiekloos accepteert de media dat het Pentagon 3000 troepen naar Liberia stuurt om ¨ebola te bestrijden¨ (gaan ze op het virus schieten?) en niet om de militaire greep op Afrika te vergroten.

Dezelfde ¨white man’s burden¨ die de Westerse veroveringsdrift van de negentiende eeuw goed praatte is de façade waarachter het kolonialisme van nu schuilgaat. De miljoenen slachtoffers hiervan zijn nog geen gram gegund van de aandacht die een paar witte ebola-patiënten krijgen.

Het is niet vreemd dat een mainstream documentaire de diepte van racisme onbenoemd laat. Iets anders toegeven zou immers betekenen dat de gehele samenleving op de schop moet, van uitsluiting op de arbeidsmarkt tot de plundering van Afrika en het Midden-Oosten, van zwarte piet tot de oneindige Nederlandse steun aan Israël.

Daarom was het ook te verwachten dat de eerste grote productie over racisme in Nederland de ¨persoonlijke zoektocht¨ van een witte persoon centraal zou stellen. Het perspectief van de raciaal bevoorrechte kan immers nooit meer tonen, dan een schaduw van het geweld. Zo kan het witte establishment met het omarmen van “Zwart als Roet”, mooie sier maken door zich tegen racisme uit te spreken zonder het werkelijke probleem te erkennen.

En zo hebben we er weer een film bij waarin de nobele held wit is, waarin de ¨rationele¨ stem die racisme ¨neutraal¨ uitlegt wit is en waarin de gevoelens en ideeën van witte mensen leidend zijn. Mensen van kleur zijn slechts figuranten in het avontuur van een witte filmmaker; dit is een schoolvoorbeeld van wit privilege.

Maar juist het begrip, dat mensen van kleur van racisme hebben, moet leidend zijn – want wij kennen de dagelijkse terreur ervan. Als de mainstream definitie van het probleem de antiracisme beweging in schaapskleren binnensluipt, dreigt ons verzet alleen symbolen te treffen. Racisme is niet een kwestie van stereotypes alleen; het is structureel geweld tegen mensen van kleur, en de dekmantel voor neokoloniale oorlogen. Als we dit perspectief koesteren, wordt onze strijd revolutionair; één die de samenleving fundamenteel kan veranderen.

Ingezonden door: Ali Al-Jaberi

avatar

Wij Blijven Hier werd in 2005 opgericht, omdat ze vonden dat ze er nog niet waren. Inmiddels zijn ze 3000 bijdragen rijker, die vrijwillig door beginnende én gearriveerde verhalenvertellers worden geschreven. Verschillend van columns, persoonlijke ervaringen tot verborgen nieuwsfeitjes. Ze kijken op hun eigen manier tegen de wereld aan, en vertellen zélf het verhaal. Wie zijn ze? Kijk om u heen. Want ze zijn hier. Zij Blijven Hier!

Lees andere stukken van de WBH Redactie