Voorpagina Psychologie, World Mental Health Day 2017

Samen uit de put

In de wachtkamer staart een echtpaar zwijgzaam voor zich uit. Ik neem ze mee naar mijn spreekkamer en introduceer mezelf. De man tegenover mij kijkt mij vlak aan. Hij zit er wel, maar maakt geen contact. Zijn laaghangende schouders en de grauwe waas op zijn gezicht verraden zijn gemoedstoestand. Hij blijft voor zich uit staren terwijl zijn vrouw aandachtig naar me luistert.

Terwijl ze naar voren leunt kijkt ze me met grote, indringende ogen aan en knikt zo nu en dan bevestigend. Het kost haar zichtbaar moeite om niet te reageren op de vragen die ik aan haar man stel. Ze kijkt haar partner aan als signaal dat hij antwoord moet geven op de vraag, terwijl ze haar best doet hem niet te onderbreken of aan te vullen.

Ondertussen kijkt ze me nog steeds met dezelfde grote ogen aan. Ogen die lijken te wachten op mijn toestemming om te mogen spreken. Als ik haar even later vraag hoe zij tegen de klachten van haar man aankijkt hoor ik de opluchting in haar stem. De opluchting dat ze eindelijk mag delen. Ik hoor de angst en de zorgen die ze heeft over haar partner. Ik voel de machteloosheid omdat ze haar partner wil helpen, maar niet weet hoe ze dit moet doen. Ik voel het verdriet en het gemis van de partner die ze ooit had maar nu niet meer kan bereiken. Maar bovenal voel ik de liefde. De liefde van een betrokken, steunende, liefhebbende, geduldige en begripvolle partner.

Ze vraagt mij wanhopig wat ze kan doen om haar man te helpen. Ik begrijp haar wanhoop, want hoe help je een dierbare die mentaal in de knoop zit? Die zich voortdurend angstig of somber voelt. Die slecht slaapt, slecht eet, prikkelbaar is of aanhoudende lichamelijk onverklaarbare klachten heeft. Een dierbare die steeds minder praat, zich steeds vaker terugtrekt en steeds verder van je verwijderd raakt. En hoe harder je trekt, hoe minder het lijkt te werken. En ondertussen raak je zelf uitgeput.

Wat deze vrouw nog niet beseft is dat ze al heel veel doet. Met haar aanwezigheid bij het gesprek, haar zorgen, haar steun en begrip geeft ze een ontzettend belangrijk signaal af. Het signaal dat ze er voor haar partner wil zijn vanwege zijn klachten, of misschien zelfs ondanks zijn klachten. Daar waar veel patiënten kampen met een negatieve zelfwaardering, gevoelens van schuld en tekort schieten, helpt het enorm om te weten dat een dierbare je niet afwijst of verwijten maakt.

Wat ze ook niet beseft is dat er niets is wat zij kan doen om zijn klachten weg te nemen. Zij kan hem simpelweg niet redden. Zelfs ik als therapeut kan mijn patiënten niet redden. Haar man moet zichzelf helpen met steun en begeleiding op zowel emotioneel als professioneel vlak. Zijn omgeving kan hem alleen ondersteunen wanneer hij ervoor kiest zichzelf te helpen met behulp van deze steun. Immers, klimmen uit een psychisch dal is keihard werken en dat doe je niet even alleen.

Wel moet hij bereid zijn het touw vast te pakken dat hij toegeworpen krijgt. Ook zal hij zichzelf moeten optrekken en dat is heel zwaar. Wat hierbij helpt is aanmoediging aan de bovenkant van de put. Ook als zijn eerste poging mislukt en hij een terugval heeft; dan wil hij niet horen dat het geen zin meer heeft en dat het kansloos is. Of nog erger, dat mensen weglopen omdat ze er zelf niet meer in geloven. Maar er is ook een keerzijde: als patiënt moet je wel willen meewerken. Anders kun je nog zo hard trekken met nog zoveel mensen, wanneer de patiënt het touw loslaat heeft het geen zin.

Maar wat doe je als iemand niet wil of kan meewerken? Of als iemand er nog niet klaar voor is? Blijf dan zitten aan de rand van de put. Bied een luisterend oor, praat met je naaste, geef geen ongevraagde adviezen en oplossingen en bagatelliseer de klachten niet. Het enige wat je hoeft te doen is ruimte geven voor de gevoelens en gedachten van de ander. Hoe onterecht, negatief en onbegrijpelijk het voor jou misschien ook klinkt, voor de ander voelt het zwaar en echt. Probeer ook voor afleiding te zorgen, voor de ander maar ook zeker voor jezelf.

Je kunt pas voor een ander zorgen als je ook goed voor jezelf zorgt. En dus moet je ook ruimte voor jezelf nemen zonder enige vorm van schuldgevoel. Ook al voelt je naaste zich nog zo slecht, blijf voor jezelf zorgen. De ander heeft niets aan jou als jij overbelast raakt.

Verder kan het helpen om meer informatie op te zoeken over het ziektebeeld van je naaste. Welke klachten horen bij het ziektebeeld? Wat zijn de behandelmogelijkheden? Wat kan ik verwachten en zijn mijn angsten en zorgen reëel? Er is online veel informatie te vinden over verschillende psychische klachtenbeelden. Ook organiseren hulpverleningsorganisaties regelmatig informatiebijeenkomsten voor naasten. Zo heeft de organisatie waar ik voor werk de periode van half oktober tot half november uitgeroepen tot ‘De maand van familie en naasten’ en hebben ze verschillende activiteiten gepland voor naasten.

Tot slot is het belangrijk om te weten wanneer je zelf iemand tot steun kan zijn en wanneer de klachten te ernstig zijn om dit alleen te kunnen doen. In dat geval kan het nodig zijn om iemand te motiveren of zelfs aan te dringen om professionele hulp te zoeken. En dit alles blijf je doen totdat je naaste weer de kracht heeft gevonden om het touw weer vast te pakken en het opnieuw te proberen. En dan ben jij er ook, opgeladen en met frisse moed voor een nieuwe poging.

Dit artikel maakt deel uit van een reeks die wij publiceren naar aanleiding van World Mental Health Day 2017. Het volgende artikel is van Nazir Bibi en gaat over de uitdagingen en noodzakelijkheid van het vragen van hulp.

Saloua’s praktijk: AS&SA.

World Mental Health Day 2017:

avatar

Geboren in Marokko en getogen in Nederland, is deze Haagse trots op haar bi-culturele paspoort. In het dagelijks leven is zij werkzaam als GZ-psycholoog bij een GGZ-instelling en runt ze met een vriendin AS&SA, een praktijk voor coaching & therapie. Achter de schermen is ze betrokken bij de Groene Moslims en probeert ze onder het mom van ‘practice what you preach’ zelf zo groen mogelijk te leven (weg met die boterhamzakjes!). Ze voetbalt op maandag, Tafsirt op donderdag en Tajweedt op vrijdag en tussendoor maakt ze graag tijd voor familie en vrienden, want zonder hen is het leven een stuk minder leuk. Zonder humor evenmin. Ze heeft een eigenaardige fascinatie voor alles wat met vliegen te maken heeft (inclusief Air Crash Investigation DVD-box), is een tikkeltje obsessief-compulsief (echt een heel klein beetje maar), heeft een passie voor reizen, schildert in haar vrije tijd en is knettergek op couscous (met zo veel mogelijk ‘groen’te uiteraard). Haar motto: leef en laat vooral leven.

Lees andere stukken van Saloua