Voorpagina Gastarbeiders

Gezond voedsel

Hendrik Jan Bakker is gastarbeider voor wijblijvenhier.nl

In juni van dit jaar organiseerde de Alliance for Jewish Renewal in samenwerking met de Islamic Society of North America en vertegenwoordigers van enkele christelijke organisaties een conferentie in het kader van haar "Sacred Food Project". Op basis van de heilige boeken uit de drie tradities werd getracht de vraag te beantwoorden wat voedsel heilig maakt en welke strategieën er kunnen worden aangewend om ervoor te zorgen dat alle wereldbewoners over voldoende voedsel van goede kwaliteit kunnen beschikken, zonder het ecosysteem onherstelbare schade toe te brengen.

In de studie "What makes food sacred? A study in eight dimensions", die de conclusies van dit symposium weergeeft, is – naast een aantal verschillen die vooral betrekking hebben op details en de praktische invulling van spijswetten – een achttal gemeenschappelijke criteria verwoord. De belangrijkste daarvan zijn dat in alledrie de tradities voedsel als heilig wordt beschouwd, dat voedsel een belangrijke rol speelt in de eredienst (bijvoorbeeld het islamitische offerfeest, de christelijke heilige communie en het joodse pasen, maar ook de opdracht om zich periodiek te onthouden van voedsel), dat voedsel verbouwd en geproduceerd zou moeten worden op een manier die niet schadelijk, maar juist helend voor de aarde is, en tenslotte dat individu en gemeenschap er zorg voor moeten dragen dat niemand honger lijdt.

In de studie is een aantal mogelijkheden aangegeven die verder onderzocht zouden moeten worden. Op enkele punten lijken conflicten te ontstaan en zijn keuzes onvermijdelijk. Denk aan de vraag hoe we voldoende voedsel voor de wereldbevolking kunnen produceren zonder daarbij roofbouw te plegen.

Genetische modificatie

Genetische modificatie lijkt daarvoor een oplossing te bieden, maar daarbij weten we nog niet voldoende over de eventueel schadelijke gevolgen op de lange termijn en stuiten we op de vraag of ingrijpen in de structuur van het leven wel op Gods goedkeuring kan rekenen. Bovendien is in de praktijk al gebleken dat genetische modificatie voor multinationals vooral een middel is om lokale boeren in ontwikkelingslanden door middel van wurgcontracten economisch aan zich te binden. De meeste genetisch gemodificeerde gewassen produceren immers geen zaad, waardoor boeren gedwongen zijn ieder jaar opnieuw duur zaaigoed van de veredelingsbedrijven in te kopen. Daar bovenop wordt de veredelingsmethode zodanig door octrooien beschermd, dat goedkope productie in eigen beheer onmogelijk is. Een derde punt van zorg is dat het weliswaar technisch mogelijk is om beter tegen ziekten, insecten en schimmels bestendige gewassen te produceren, maar dat de bedrijven meer heil zien in het ontwikkelen van gewassen die resistent zijn tegen grote hoeveelheden bestrijdingsmiddelen. Laten de hoofdrolspelers op de markt van genetische veredeling nu juist de grootste producenten van bestrijdingsmiddelen zijn! Van die kant valt dus weinig goeds te verwachten.

Biologische-dynamische-leef-werkgemeenschap

Dat het ook anders kan bewijst de Egyptische chemicus Ibrahim Abouleish met zijn biologisch-dynamische leef-werkgemeenschap Sekem ten noorden van Cairo. Abouleish leest in de koran (soera 16, vers 114) een onderscheid tussen geoorloofd en kostelijk (tayyib, letterlijk ‘goed’) voedsel. Kostelijk voedsel ontstaat volgens Abouleish zonder kunstmest, aangezien kunstmest de bodem verzilt, de opname van mineralen en sporenelementen door de haarwortels verstoort en alleen grotere vruchten oplevert doordat die meer water bevatten, maar minder vitaminen en andere belangrijke voedingsstoffen. Kunstmest put de bodem uit, bestrijdingsmiddelen zijn gifstoffen die op de lange termijn gevaarlijk zijn voor mens en natuur. Abouleish: "De wetenschap meent in haar arrogantie dat alleen kuntsmatig vervaardigde stoffen de planten doen groeien in plaats van God, waardoor mensen kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen zijn gaan gebruiken, zonder zich te realiseren wat die gifstoffen voor gevolgen kunnen hebben voor de gezondheid van de mens en voor de vatbaarheid van de planten voor schadelijke insecten."

Volgens Abouleish kan alleen de biologisch-dynamische landbouwmethode voedsel van goede kwaliteit voortbrengen, terwijl door het gebruik van gecomposteerde mest tevens de bodem wordt verbeterd. Proefondervindelijk heeft hij vastgesteld dat de veel gehoorde veronderstelling dat de biologisch-dynamische teeltmethode minder opbrengst geeft niet juist is. Bij een consequente en efficiënte werkwijze is zelfs gebleken dat het mogelijk is om méér opbrengst te hebben tegen lagere kosten. Arbeidsintensief is het wel, maar daar tegenover staan enorme besparingen op de uitgaven aan kunstmest en bestrijdingsmiddelen. Juist in ontwikkelingslanden, waar nog weinig gemechaniseerd is, biedt dit grote voordelen. Dat biologisch voedsel bij ons vaak duurder is dan ‘gewoon’ voedsel heeft meer met het gangbare systeem van landbouwsubsidies te maken dan met substantieel hogere kosten.

In de praktijk

Met zijn landbouwproject, dat is gevestigd in de woestijn op de grens van de vruchtbare Nijldelta, heeft Abouleish bewezen dat landbouw zonder kunstmest – zelfs op onvruchtbare zandgrond – mogelijk is door het verbeteren van de bodem met compost. Waar eens een stenige zandvlakte was waar bedoeienen hun tenten opzetten is nu, dankzij irrigatie en compostering, een lommerrijke oase ontstaan waar groenten en geneeskrachtige kruiden worden verbouwd voor de lokale markt en voor export naar Europese natuurvoedingswinkels. Honderden bedrijven in en buiten Egypte werken inmiddels volgens de Sekemmethode. In Europa worden biologisch-dynamisch verbouwde producten in natuurvoedingswinkels verkocht onder het Demeter-keurmerk. Ook verse groenten, dadels en kruidenthee afkomstig uit Sekem zijn in Europese natuurvoedingswinkels te koop, terwijl kleding gemaakt van biologisch-dynamisch geproduceerde en met natuurlijke verfstoffen bewerkte katoen bij diverse alternatieve kledingwinkels te koop is. Wie geïnteresseerd is kan voor adressen kijken op de website van de Sekemvrienden.

Het gebed in het ritme van de plantenwereld

Door zijn natuurwaarnemingen in combinatie met meditatie over de koran heeft Abouleish kunnen constateren dat onze vijf dagelijkse gebeden in directe relatie staan met het groeiproces van de planten. Bij het naderen van de dageraad, dus vanaf fadjr, beginnen de planten suikers te vormen tot de zon haar hoogste punt heeft bereikt. Tussen `ashr en zonsondergang worden deze suikers door de hele plant getransporteerd. Van maghrib tot `isja vormt de plant deze suikers om tot werkzame stoffen, waarna de plant gedurende de nacht dankzij deze stoffen groeit. Dit beeld zag Mohammed (mogen Gods zegeningen en vrede met hem zijn) toen hij de omfloerste boom, de sidrat al moentaha, aanschouwde tijdens zijn reis door de hemelen (soera 53 verzen 14-18), waarna hij met de vijf gebeden als geschenk voor de mensheid naar Mekka terugkeerde. Door ons vijfmaal per dag in gebed tot God te richten, voegen wij ons dus in het ritme van de ons omringende en voedende plantenwereld.

De informatie over Sekem en het gedachtegoed van Abouleish is ontleend aan het boek "Sekem, ontwikkelingssamenwerking in een nieuw perspectief"


Hendrik Jan Bakker is sinds 1997 moslim. Hij is geboren in Nederland en heeft een Indische moeder, Duitse grootmoeder en waarschijnlijk verre joodse voorouders. Hij heeft HBO museumwerk gestudeerd en een secretaresse-opleiding, momenteel is hij werkzaam als juridisch secretaresse. Hiernaast schrijft hij stukken en is beheerder van de websites abubakker.nl en mysubmission.nl.

avatar

Wij Blijven Hier werd in 2005 opgericht, omdat ze vonden dat ze er nog niet waren. Inmiddels zijn ze 3000 bijdragen rijker, die vrijwillig door beginnende én gearriveerde verhalenvertellers worden geschreven. Verschillend van columns, persoonlijke ervaringen tot verborgen nieuwsfeitjes. Ze kijken op hun eigen manier tegen de wereld aan, en vertellen zélf het verhaal. Wie zijn ze? Kijk om u heen. Want ze zijn hier. Zij Blijven Hier!

Lees andere stukken van de WBH Redactie