Voorpagina Gastarbeiders

Opzij! Vrije vrouwen?

Ceylan Pektas-Weber is gastarbeider bij wijblijvenhier.nl. Hieronder een verkorte versie van haar lezing.

Met veel plezier las ik zojuist onder ‘Opzij discrimineert’ de discussie naar aanleiding van het weigeren van Opzij om een man in dienst te nemen. Ik vind het wel leuk om daar een nieuwe gedachte aan toe te voegen.
 
Om te beginnen vind ik het zelf trouwens wel leuk dat er een man geweigerd is bij Opzij. En volgens mij is er ook niets mis mee. Tot nu toe is Opzij een feministisch blad voor en door (bepaalde groepen) vrouwen geweest. Dat men dat nog zo wil houden, lijkt me heel legitiem. 
 

Maar nu het interessantere deel van de discussie: over de onderdrukking van moslimvrouwen door het gebruik van de hoofddoek en de voltooide bevrijding van westerse vrouwen.

In traditionele patriarchale moslimsamenlevingen, die we tot de dag van vandaag in het grootste deel van de moslimwereld vinden, heeft de hoofddoek naar mijn mening wel degelijk een onderdrukkende functie voor vrouwen. Het heeft daar namelijk alles te maken met het controleren van vrouwenlevens. Er wordt vaak gezegd ‘met het controleren van de seksualiteit van vrouwen’, maar de behoefte om te controleren strekt volgens mij verder dan alleen dat aspect. Mannen in deze samenlevingen hebben het publieke domein eeuwen geleden al opgeëist. Zij hebben zich eigenaar van de publieke ruimte verklaard, al dan niet expliciet. Vrouwen moeten zich daarvan afzijdig houden en zich terugtrekken in hun huizen. Als zij zich toch in die publieke ruimte begeven, moeten zij zich tenminste bedekken door een sluier. Daarmee zeggen zij op symbolische wijze dat zij daar eigenlijk niet horen. Er feitelijk niet zijn, door zich door een grote of minder grote sluier onzichtbaar te maken.
 
Voor alle duidelijkheid: dit heeft volgens mij niet zo zeer met de islamitische geloofsleer te maken, als met het feit dat de islam vanaf de oorsprong in een patriarchale samenleving is geworteld, en met het feit dat die patriarchale ideeën en gewoontes tot aan de dag van vandaag nog heel levend zijn. Ook in Nederland (zij het in een afgezwakte vorm). In de loop van de geschiedenis – of eigenlijk al heel snel – is een groot deel van die patriarchale praktijken min of meer officieel onderdeel van de islamitische geloofsleer verklaard. Naar mijn mening, en die van veel andere moslimvrouwen én mannen, is dat zeer onterecht. We hebben echter nu wel het ongemak van de zo ontstane verwevenheid van enerzijds (onderdrukkende) tradtionele gewoontes en ideeën en anderzijds een geloofsleer die rechtvaardigheid en gelijkwaardigheid predikt. Maar ik dwaal af.
 
Hoewel geen moslimman nu hardop zou zeggen dat een vrouw zich moet sluieren omdat zij daarmee aan/toegeeft dat zij zich onderwerpt aan het gezag van mannen in de publieke ruimte, is dit een motivatie die – ten minste op de achtergrond – wel degelijk ook nu nog een rol speelt. Al dan niet bewust overigens. En ook niet bij alle mannen uiteraard. Ik hoop met heel mijn hart dat dit bij een groeiende groep moslimmannen inderdaad niet meer het geval is…;)
 
Desalniettemin. Vrouwen die zich in het Westen vrijwillig en bewust sluieren, bijvoorbeeld als een soort van hoofdbuiging voor Allah, zoals ik zelf doe, zouden dit idee wel eens onbewust en zeker ongewild mede in stand kunnen houden. Ténzij wij (vrijwillig gesluierde vrouwen) er op andere manieren alles aan doen om dit idee uit de wereld te helpen. In mijn ogen zijn we dat onszelf en andere vrouwen zelfs verplicht.
 
Maar er is ook een andere kant aan het verhaal. Liz stelt dat in het Westen vrouwen niet meer aan een dergelijke fysieke of metafysische vorm van onderdrukking worden blootgesteld. Oppervlakkig gezien, is dat waar. Maar dat wil niet zeggen dat er helemaal geen sprake is van onderdrukking van vrouwen in het Westen.
 
Waarom zijn zoveel vrouwen in het Westen bijvoorbeeld voortdurend bezig met afvallen, op gewicht blijven, enz. En waarom is er een tendens ontstaan waarbij vrouwen in het westen het natuurlijke proces van ouder worden, en dus ook het verouderende uiterlijk, door steeds heftigere ingrepen proberen tegen te gaan of zelfs om te keren?
 
Zou dat iets te maken kunnen hebben met het feit dat meer dan 90% van de modeindustrie – van cosmetica tot kleding tot plastische chirurgie – in de handen van mannen is? En met de plaatjes die deze modeindustrie (lees ‘mannen’) de wereld instuurt?
 
Fatima Mernissi, een Marokkaanse schrijfster en sociologe, vraagt zich af of deze manier van het controleren van vrouwen uiteindelijk niet even onderdrukkend is als de fysieke manier waarop dat gebeurt in traditionele moslimgemeenschappen. Hoewel het ogenschijnlijk minder zichtbaar is. Er wordt immers geen rechtstreekse aanval geplaatst op oude vrouwen of te dikke vrouwen. Maar indirect – door de macht van het beeld – is er wel degelijk sprake van het controleren van vrouwen. Om de schrijfster Naomi Klein te citeren:

"Als een samenleving zo geobsedeerd is door de slankheid van vrouwen, dan gaat dat niet over de schoonheid van vrouwen, maar over de controle over vrouwen!"

Een eye-opener voor mijzelf vond ik in hetzelfde boek van Fatima Mernissi, De Europese harem, waar ik het volgende citaat las:

"Mannen kijken naar vrouwen, en vrouwen kijken naar zichzelf als wezen die bekeken worden…"

Is dit niet heel erg waar?
 
En is het uiteindelijk dan niet zo dat bevrijde moslimvrouwen die zich bewust en vrijwillig sluieren én bevrijde westerse vrouwen die bewust en vrijwillig streven naar een slank, jong en sexy uiterlijk, uiteindelijk in dezelfde valkuil dreigen te stappen?
 
Het is maar een vraag…


Ceylan Pektas-Weber had een rooms-katholieke opvoeding. Ze is nu moslima en 11 jaar actief geweest bij Al Nisa (waarvan 6 jaar als voorzitter), een organisatie voor moslimvrouwen. Onlangs verscheen haar boek ‘Moslima’s, emancipatie achter de dijken’.

avatar

Wij Blijven Hier werd in 2005 opgericht, omdat ze vonden dat ze er nog niet waren. Inmiddels zijn ze 3000 bijdragen rijker, die vrijwillig door beginnende én gearriveerde verhalenvertellers worden geschreven. Verschillend van columns, persoonlijke ervaringen tot verborgen nieuwsfeitjes. Ze kijken op hun eigen manier tegen de wereld aan, en vertellen zélf het verhaal. Wie zijn ze? Kijk om u heen. Want ze zijn hier. Zij Blijven Hier!

Lees andere stukken van de WBH Redactie